Smoki, śnieżyce i mrówki. Dlaczego surowy Skyrim po 15 latach uchodzi za jedną z najprzytulniejszych gier
15 lat temu, 11 listopada 2011 roku, Bethesda wydała The Elder Scrolls V: Skyrim. Od tego czasu gra doczekała się kilku reedycji, ukazała się na niemal wszystkich aktualnych platformach i obrosła tysiącami modów. Fani wciąż czekają na The Elder Scrolls 6, ale wielu wraca do Skyrim nie dla fabuły...
15 lat temu, 11 listopada 2011 roku, Bethesda wydała The Elder Scrolls V: Skyrim. Od tego czasu gra doczekała się kilku reedycji, ukazała się na niemal wszystkich aktualnych platformach i obrosła tysiącami modów. Fani wciąż czekają na The Elder Scrolls 6, ale wielu wraca do Skyrim nie dla fabuły czy zadań, lecz dla szczególnego poczucia przytulności, które trudno wytłumaczyć.
Na YouTube regularnie pojawiają się wideoeseje z tym samym pytaniem: dlaczego ludzie po tylu latach nadal grają w Skyrim? Niemal wszyscy autorzy dochodzą do podobnej odpowiedzi. Graczy trzyma już nie rozgrywka ani historia, lecz atmosfera świata, w którym po prostu przyjemnie się przebywa.
Na pierwszy rzut oka brzmi to logicznie, ale po namyśle okazuje się paradoksem. Przytulne gry pokroju Stardew Valley czy Animal Crossing zwykle obchodzą się bez zagrożeń i presji, a ich świat jest jasny, ciepły i często kreskówkowy. Skyrim to klasyczne mroczne fantasy: przemarznięta prowincja, w której smoki, draugry, bandyci i inne stwory czekają na okazję, by zabić bohatera.
Część graczy instaluje mody, które usuwają wrogów, zmieniają mechaniki, a nawet rozwiewają chmury, przybliżając grę do Animal Crossing. Wielu przyznaje jednak, że równie przytulnie czuje się w wersji oryginalnej, razem ze smokami i śnieżycami. Szukanie przyczyn tego zjawiska okazało się ciekawsze, niż można było sądzić.
Najpopularniejsze wyjaśnienia po sprawdzeniu okazują się niepełne. Zapierające dech krajobrazy i muzyka Jeremy'ego Soule'a bez wątpienia odgrywają rolę, ale raczej drugoplanową. Podobne poczucie przytulności gracze opisują też w BioShocku czy Batman: Arkham City, które wyglądają i brzmią zupełnie inaczej.
Nostalgia również nie tłumaczy wszystkiego. Świat Skyrim dla wielu stał się starym przyjacielem, a odpalenie gry przypomina beztroskie lata pierwszego przejścia. Tyle że, jak twierdzą fani, poczucie przytulności było dokładnie takie samo w 2011 roku, gdy żadnej nostalgii jeszcze nie było.
Kolejna hipoteza wiąże się z umiejętnościami gracza. Im dłużej ktoś gra, tym lepiej sobie radzi, świat wydaje się mniej groźny, a więc bardziej przytulny. W praktyce działa to jednak odwrotnie. Grasz słabą postacią, każda potyczka ze zwykłym przeciwnikiem zamienia się w walkę o życie, a Skyrim wydaje się jeszcze przytulniejszy.
Wytłumaczenie tego paradoksu podsuwają badacze. Wczesne prace o projektowaniu przytulnych gier łączyły przytulność z brakiem zagrożenia, ale dziś ten związek uważa się za znacznie bardziej złożony. Polska badaczka mediów Agata Waszkiewicz w artykule o rosnącej popularności „mrocznych przytulnych gier” w stylu Dredge i Cult of the Lamb doszła do wniosku, że niebezpieczeństwo i przytulność wcale się nie wykluczają. Twórcy mogą nawet wykorzystywać jedno, by wzmocnić drugie:
Zgadza się z nią Rachel Kowert, psycholożka badająca związek gier wideo ze zdrowiem psychicznym. Jak mówi, chata wydaje się ciepła właśnie dzięki śnieżycy za oknem. Psychologia przytulnych gier przypomina Kowert teorię „widoku i schronienia” (prospect-refuge), którą w 1975 roku sformułował brytyjski geograf Jay Appleton.
Zgodnie z tą teorią ludzi ewolucyjnie ciągnie do miejsc, z których widać otaczający świat, a jednocześnie można czuć się bezpiecznie. W grach FromSoftware takie punkty widać gołym okiem: ogniska w Dark Souls, lampy w Bloodborne i miejsca łaski w Elden Ring. Chronią gracza przed wrogami, nawet jeśli ci stoją tuż obok, i pozwalają podnieść poziom, uzupełnić zapasy i przygotować się do dalszej drogi.
W Skyrim ognisk nie ma, ale podobnych miejsc nie brakuje. Wystarczy przypomnieć sobie, jak bohater przechodzi przez górską przełęcz, nad głową przelatuje smok, a w dole olbrzym spokojnie pędzi stado mamutów. Właśnie w takich chwilach świat gry wydaje się wyjątkowo spokojny, a muzyka Soule'a brzmi szczególnie kojąco.
Własną wersję proponuje Mark Teare, były artysta efektów w Bethesdzie, który pracuje dziś nad własną przytulną grą. Jego zdaniem jedna z przyczyn kryje się w mrówkach. W Skyrim rzeczywiście są mrówki i to właśnie Teare je dodał, mimo początkowego sprzeciwu studia. W rozmowie z IGN opowiedział o tym szerzej:
Taka logika dotyka od razu kilku kluczowych zasad projektowania przytulnych gier, w tym obecności i więzi. Tytuły tego typu zachęcają gracza, by zwolnił i zwrócił uwagę na rzeczy, które w innych gatunkach przeszłyby niezauważone. A drobne detale w rodzaju owadów budują poczucie bliskości: nie z innymi graczami, lecz z samymi twórcami.
Podobną myśl wyrażał kiedyś Jeremy Soule. W jednym ze starych wywiadów kompozytor mówił, że chciał uczynić muzykę gry stałym towarzyszem gracza. Nie chodziło mu o podsycanie fantazji o potędze, lecz o to, by gracz nie czuł się samotny i dostrzegał sens w swoich działaniach.
Nieważne, jak dobrze ktoś zna lore The Elder Scrolls: eteryczna ścieżka dźwiękowa Soule'a daje wrażenie, że nad bohaterem czuwa jakieś bóstwo. Mimo wojny domowej i powrotu Alduina świat Skyrim w swej istocie wydaje się harmonijny.
Być może najbardziej przekonujące wyjaśnienie brzmi tak: Bethesda w ogóle nie starała się zrobić przytulnej gry. Teare przyznaje, że w trakcie produkcji ten temat po prostu nie był poruszany.
W rozmowie Teare wspomniał o ASMR, doznaniu bliskim przytulności, które mocno wpłynęło na jego obecne projekty. Mimo mnóstwa odnoszących sukcesy twórców ASMR wielu miłośników uważa, że najsilniejszy efekt powstaje przypadkiem. Według Teare'a, gdy ktoś za bardzo się stara, rezultat wypada sztucznie. A najlepsi wykonawcy ASMR to w rzeczywistości świetni aktorzy, którzy potrafią uczynić nienaturalne naturalnym.
Z przytulnością najwyraźniej działa ta sama zasada. W badaniach nad projektowaniem przytulnych gier często pojawiają się duńskie „hygge” i niderlandzkie „gezelligheid”, zwykle tłumaczone właśnie jako „przytulność”. Holendrzy dobrze wiedzą, że gezelligheid nie da się wytworzyć na siłę. Jak na dobrej imprezie, na której wszyscy świetnie się dogadują, to uczucie pojawia się samo, gdy wszystko układa się pomyślnie i bez wysiłku.
Jak zauważyła Waszkiewicz, przytulność trudno zdefiniować. Dla każdego składa się z czego innego, a nawet dwie przytulne gry rzadko są przytulne w ten sam sposób.
W przypadku Skyrim zadziałało najpewniej połączenie kilku czynników: kontrastu między groźnym światem a bezpiecznymi punktami widokowymi, dbałości twórców o drobiazgi oraz atmosfery, która narodziła się sama, bez niczyjego zamysłu.
Powiązane gry
Ładuję kolejny news…
Komentarze